DET WAAS ROY – VOORSTELLING

Hoe het begon

“Det waas Roy” : dit is de titel van een boek dat in het voorjaar van 2016 zal verschijnen.
Het heeft even geduurd voor de historici en andere geïnteresseerden in het verleden van Gruitrode mekaar gevonden hadden. Niet dat het ontbrak aan auteurs, alleen waren ze druk bezig door hun inzet op andere domeinen. Jo Corstjens is naast leraar een bijzonder actief lid van Geschied- en Heemkundige kringen van Bree en Meeuwen en de erfgoedcel van Bree. Marc Lipkens is een van de drijvende krachten in de Geschied- en Heemkundige Kring van Opoeteren. Deze kring verzorgde de afgelopen jaren twee publicaties. Eerst een historisch werk “Opoeteren, een dorp aan de Oeter” en vervolgens een fotoboek “Opoeteren uit het kodakse”. Beide boeken tellen ruim 500 pagina’s.

Het initiatief

Beide dorpsgenoten namen het initiatief om een boek over Gruitrode samen te stellen. Na rondvraag en de nodige mond-tot-mondreclame werd op 6 februari 2013 een eerste vergadering belegd.
Officieel werd het opzet van de vergadering als volgt genotuleerd: “We willen bekijken wie wil meewerken aan een stevige uitgave over Gruitrode”.

De motivatie was eerder beknopt:
• Een boek over Gruitrode is nog nooit gepubliceerd
• Er zijn veel interessante bronnen.
• Er is veel interesse en medewerking.
• Gruitrode is een mooi voorbeeld van de moeilijke verhouding tussen mens en natuur.

en uiteraard het belangrijkste argument:
• Het gaat over ons dorp: ROY!Over de inhoud en de thema’s werd er wild gebrainstormd. Belangrijk was dat er reeds tot een elementaire taakverdeling werd overgegaan.

Inmiddels zijn we twee jaar verder. Dat Gruitrode over interessante historische bronnen beschikt was niet visionair. Intussen werden volgende archiefdepots bezocht:
• Landesarchiv Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf. Daar troffen we niet minder dan 19 originele oorkonden aan van de commanderij. De oudste dateert van 1346.
• Rijksarchief Limburg in Maastricht. Archieven i.v.m. Franse en Nederlandse periode.
• Algemeen Rijksarchief in Hasselt. Bestuurlijke en kerkelijke archieven uit het Ancien Regime en de nieuwe tijd.
• Algemeen Rijksarchief in Brussel.
• Provinciaal Archief in Hasselt
• Bisschoppelijk archief Luik
• Gemeente-archief Meeuwen

Dat we momenteel in een crisis leven is ook te merken aan de steeds maar tanende toegankelijkheid van de archieven. Daarom werd besloten zelf een digitaal archief aan te leggen. Er werden reeds meer dan 100.000 fotografische opnames gemaakt.

De werkgroep

De werkgroep is een vereniging geworden en is uitgegroeid tot ongeveer 20 leden: Paul Capals, Jo Corstjens, Guido Creemers, Leo Custers†, Gène Domen, Jef Eerdekens, Rob Fiten, Jan Gerits, Jos Henkens, Albert Jacobs, Jan Jacobs, Marc Lipkens, René Neyens, Anne Nijs, Fons Stienaers, Patrick Stienaers, Bert Stoffels, Hervé Van Baelen, Louis Van Baelen.

Er zijn diverse specialisten aanwezig: een geoloog, een archeoloog, een kunsthistoricus, meerdere historici, een natuurkenner en vooral veel enthousiastelingen die foto’s verzamelen, interviews afnemen, familierelaties uitzoeken, stambomen uitpluizen en kwartierstaten opstellen… Kortom een team waar werkkracht en vaart in zit.

Spijtig verloor de groep met de dood van Leo Custers een belangrijke medewerker. Als ervaren archiefkenner en oud-schriftlezer besteedde hij zijn laatste levensmaanden aan de transcriptie van de gichten (Gichtregisters kunnen de volgende gegevens bevatten: Registratie van aankoop en verkoop van huis, land, leningen, renten; Aangifte van successie; Ruilingen van goederen; Delingen na overlijden; Huwelijksvoorwaarden; Notariële akten; Emancipatie van kinderen; Rekeningen van de voogden van minderjarigen; Testamenten; Visitatie van huizen, bruggen, molens.
Het ging hier over een tiental registers en enkele duizenden bladzijden. Met de verwerking van deze gegevens zullen we nog maanden zoet zijn.

Om een lang verhaal kort te maken: we hebben zoveel informatie verzameld dat alles onmogelijk in één boek kan verwerkt worden. Om die reden werd beslist om twee volumes uit te geven. Het deel dat het eerst zal verschijnen start met de geschiedenis vanaf de Franse Revolutie.

Inhoud

DEEL I: Det waas Roy!
Een Limburgs dorp in de kering (1794-1976)

Hfdst. 1: Alles op de schop: de Franse bezetting

Hfdst. 2: En daar zijn de “Hollanders” (1815-1830)

Hfdst. 3: Een dorp in de periferie van het nieuwe België
Het verval zet zich door (o.a. verdeling van het Roderbosch, isolement)

Hfdst. 4: De teloorgang van de agrarische samenleving
– Gruitrode, geologisch: een “arm” dorp
– Van pachthoeves naar zelfstandige boerderijen
– Van landbouwer tot arbeider en mijnwerker (o.a. plaatselijke nijverheid en middenstand)
– Onder de kerktoren. De centrumfunctie van het “dorp”. Een momentopname

Hfdst. 5: Eindelijk ontsluiting: evolutie van infrastructuur en mobiliteit

Hfdst. 6: De demografische ontwikkeling van Roy

Hfdst. 7: Beheerst door de pastoor, de “meester” en de burgemeester
– Leven in de parochie St.-Gertrudis o.a. religieuze feesten en klooster
– Het onderwijs in de dorpsschool
– Politiek gekrakeel in Roy

Hfdst. 8: Naast inspanning ook ontspanning
– feesten
– verenigingsleven
– oude gebruiken
– cafés
– parochiezaal…

Hfdst. 9: Gruitrode tijdens de oorlogsjaren

Hfdst. 10: Roy, een dorp van schrijvers:
– Phil Bosmans
– Jaak Dreesen
– Jaak Langens
– Johan Clijsters…

Hfdst. 11: De “enclave” Solt, een verhaal apart
In dit verhaal worden per hoofdstuk naargelang het onderwerp een aantal kaderstukken opgenomen.
• Bijvoorbeeld de herbergen… onder ontspanning.
• De oude boerderijen gesitueerd aan de hand van de kaart van 1794.
• De ontginning van heidegronden bracht nieuwe grond en nieuwe hoeves voort.
• De evolutie van het onderwijs brengt o.a. de oude school ter sprake.
• Het streamen van de data uit bevolkings-, geboorte- en overlijdens- en huwelijksregisters levert zeer interessante informatie i.v.m. demografie, beroepen, bewoning en infrastructuur.

Al deze gegevens worden overvloedig geïllustreerd met documenten, foto’s, kaarten, …

DEEL II: De heerlyckheit Gruytroede!

Gruitrode tijdens het Ancien Régime

Het tweede deel zal handelen over Gruitrode vóór de Franse Revolutie. Uiteraard zal het hoofdzakelijk gaan over de commanderij en de invloed ervan op het burgerlijk en kerkelijk gebeuren in Gruitrode.
We beginnen ons verhaal met een poging tot reconstructie van de nederzettingsgeschiedenis. We steunen daarbij op de archeologische vondsten in Gruitrode en directe omgeving.
In het Archief van Düsseldorf ontdekten we 19 akten op perkament met de originele zegels, die ons toelaten de geschiedenis van de commanderij en zijn bewoners te reconstrueren en te constateren dat de invloed van de Duitse orde op Gruitrode allesomvattend was.

Ten gepaste tijde ontvangt u hierover meer informatie.
PICT0023

Advertenties

2 thoughts on “DET WAAS ROY – VOORSTELLING

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s